Kim Bu Ezidiler

Henüz Oy Verilmedi

Yıllardır yanlış yakıştırmalarla tanıdık Ezidileri. Kimi zaman, ‘Şeytana Tapanlar’, kimi zaman, ‘Güneşe Tapanlar’ kimi zaman da ‘Dinsizler’ diye andık. Hatta inançlarının oluşumunu Emevi Sultanı Yezid bin Muaviye'ye bile bağlayanlarımız var. Oysaki bunların hiçbiri doğru değil.

  • Figürlerin anlamı
    Figürlerin anlamı Laleş’teki tapınağın üçgen biçiminde yükselen kubbesinin de çeşitli anlamları vardır. Kubbenin en tepesindeki figür, güneşi simgeliyor. Kubbenin etrafından üçgen şeklinde aşağıya doğru inen çıkıntı halindeki hatların sayısı 24’tür.
  • Kavllar kimdir?
    Kavllar kimdir? Bir de Kavl denilen din adamları var ki, Ezidi toplumunda önemli bir yere sahiptirler. Özellikle ölüm fermanları döneminde yoğunlaşan baskılar yüzünden ibadetlerini gizlemek zorunda kalan halkı, Kavllar bilgilendirmiş. Bu dönemlerde Kavllar, inancın kurallarını ezberleyerek ev ev dolaşıp halka anlatmışlar. Kavl geleneği sembolik de olsa hala sürdürülüyor.
  • Kara Yılan Dokunulmazdır
    Kara Yılan Dokunulmazdır Hayatını Ezidi inancını yaymaya adayan ve 1162’de Laleş Vadisi’nde ölen Şeyh Adi’nin mezarının bulunduğu tapınağın giriş kapısında bir karayılan figürü göze çarpar. Bu figür, Nuh Peygamber’in gemisi Laleş Vadisi’den geçerken dağa çarpması sonucu meydana gelen deliği gövdesiyle kapatarak su almasını önleyen karayılanı simgeliyor. İşte bu yüzden karayılan, Ezidiler için dokunulmazdır.
  • Şeyh Adiy ve kardeşine ait mezarlar tapınağın içinde iki ayrı bölümde bulunuyor. Ziyarete gelen Ezidiler, mutlaka Şeyh Adiy’nin mezarının etrafında dönerek dua eder.. Bayramlardaki semah gösterileri de burada yapılır. Beyaz elbiseli, kırmızı sarıklı
    Şeyh Adiy ve kardeşine ait mezarlar tapınağın içinde iki ayrı bölümde bulunuyor. Ziyarete gelen Ezidiler, mutlaka Şeyh Adiy’nin mezarının etrafında dönerek dua eder.. Bayramlardaki semah gösterileri de burada yapılır. Beyaz elbiseli, kırmızı sarıklı 12 kişi, Şeyh Adiy’yi temsil eden ve siyah elbise giymiş kişinin arkasında O’nun adımlarını ve ayak izlerini takip ederek yavaşça dönerler. Bu mekânda ziyaretçilere dini öğütler verilir.
  • Şeyh Adiy Tapınağı
    Şeyh Adiy Tapınağı Gizemlerle dolu tapınağın içindeki her bölümde inancı temsil eden ayrı bir sembol göze çarpar. Ziyaretçiler arasında kimi kırmızı renkli bir bezi, gözünü kapatıp, duvarın yüksek noktasına fırlatırken, kimileri de içinde ateş yanan testilerin önünden geçerken dilek tutar.
  • Geleneklerine bağlı bir toplum
    Geleneklerine bağlı bir toplum Ezidilerin en kalabalık nüfusu Irak’ta yaşıyor. Köylerde Ezidileri geleneksel giysileri içinde bulmak her zaman mümkün.. Bu halk kendi tarihi içinde yok olmamış ama sık sık soykırıma uğradıkları için nüfusları artacağı yerde, zamanla azalmış. Buna rağmen geleneklerini kaybetmemiş eski bir topluluk olarak karşımıza çıkıyor.
  • Çiya Şengal
    Çiya Şengal Musul’a yakın Şengal bölgesi Ezidi nüfusunun en yoğun olduğu yer. Bu bölgedeki 350 bine yakın Ezidi’nin çoğu Çiya Şengal olarak bilinen ve Ezidi tarihinde önemli bir yere sahip Şengal dağı eteklerinden gelenlerden oluşuyor. Tarım ve hayvancılıkla uğraşan Ezidiler, daha önce baskıcı Saddam Rejimi’nin politikası gereği yerlerinden sürülmüştü.
  • İki arada kalan Şengal
    İki arada kalan Şengal Musul ile Kuzey Irak arasında bir tampon bölge gibi duran Şengal, deyim yerindeyse iki arada bir derede kalmış.. Şu anki konumu ne Musul’a bağlı, ne de Kürdistan Bölgesine. Ancak Şengal’in denetimi Kürt yönetiminde bulunuyordu.. Şengal’de yaşayan Ezidilerden 20 yaş üstündeki insanların önemli kısmı okuma yazma bilmiyor. Nedeni ise Saddam Rejiminin o dönemdeki baskıcı politikası.
  • Şeyxan’da farklı inançlar bir arada
    Şeyxan’da farklı inançlar bir arada Irak’taki Ezidilerin diğer bölümü, Dohuk yakınlarında yaşıyor. Bu bölgedeki en kalabalık nüfus Şeyxan kasabasında bulunuyor… Şeyxan, aynı zamanda Müslüman ve Hıristiyanların da yaşadığı bir yer. Yani Ezidilerin türbeleri ile camii ve kiliseleri bir arada görebilirsiniz.
  • Dünyada 1 milyon kişi kaldı
    Dünyada 1 milyon kişi kaldı Gerek Şengal, gerekse Şeyxan ve Laleş Vadisi çevresinde yaşayan Ezidilerin çoğu komşu ülkelerden geriye dönüş yapmış aileler.. Ezidi kaynaklarına göre, Irakta yaşayan Ezidi sayısı yaklaşık 600 bin kişi. Diğerleri ise, Avrupa ülkelerinde sığınmacı olarak yaşıyor. Dünya üzerindeki Ezidi nüfusunun tamamı yaklaşık bir milyon kişi olarak belirtiliyor.
  • Ezidiler, uzun zamandan sonra en rahat dönemlerini Saddam devrildikten sonra sürdürmeye başladı. Köylerinden zorla sürülen aileler geri döndü.  2004 -2005 yıllarında hazırlanan yeni anayasada Ezidilerin devlet kurumlarında yer alma, özgürce ibadet et
    Ezidiler, uzun zamandan sonra en rahat dönemlerini Saddam devrildikten sonra sürdürmeye başladı. Köylerinden zorla sürülen aileler geri döndü. 2004 -2005 yıllarında hazırlanan yeni anayasada Ezidilerin devlet kurumlarında yer alma, özgürce ibadet etme, eşit koşullarda eğitim görme, milletvekili olma gibi birçok hak elde etti. Kürdistan Yönetimi parlamentosunda 3 milletvekilleri bulunuyor.
  • Mert ve güvenilir olarak bilinirler
    Mert ve güvenilir olarak bilinirler Ezidiler, mert ve güvenilir olmakla tanınırlar. Üç dönem Irak Cumhurbaşkanlığı makamında oturan Celal Talabani, hem özel korumalarını, hem de danışmanlarından bazılarını Ezidiler’den seçmişti.
Alakalı Bilgiler

Ezidiler
'''Yezidiler''' ya da '''Ezidiler''', (Arapça: Arap yazısı|يَزِيدِيَّةٌ|يزيدية|ar, Farsça: Arap yazısı|یَزِیدِیَانْ|یزیدیان|fa, Kürtçe: Arap yazısı|یَزِیدِیَانْ|یزیدیان|fa veya Êzidîtî), çoğunlukla Kürtçe konuşan etnik-dinî bir topluluğa ve bu topluluğun Zerdüştlük ve eski Mezopotamya dinlerinden uzanan dinî inançlarına verilen ad. Ezidiler, temel olarak târihte Asurluların bir parçası olan Irak'ın Ninova bölgesinde yaşamaktadırlar. Ermenistan, Gürcistan, Suriye ve Türkiye gibi ülkelerde yaşayan Ezidi toplulukları gittikçe azalma ve Avrupa'ya, daha çok da Almanya'ya göç etme eğilimindedirler.

== Coğrafi dağılım ==
Ermenistan, Gürcistan, İran, Suriye ve Türkiye'de de cemaatleri bulunan Yezidilerin bugünkü toplam sayısının 800.000 civârında olduğu tahmin edilmektedir. Bâzı bilimsel araştırmalar ise Ezidilerin nüfusunun çok daha fazla olduğu yönündedir. Ayrıca başta Almanya ve İsveç olmak üzere Avrupa ülkelerinde de birçok göçmen Ezidi yaşamaktadır.

1970'li yıllara kadar Urfa, özellikle de Viranşehir'de yoğun olarak yaşayan ve sayıları 80.000'i bulan Türkiye Ezidileri, 1980'lerle beraber ülke dışına göç etmeye başlamışlardır. 1985 yılında 23.000'e inen sayıları, 2007 yılında 377'ye kadar (Urfa'da 243, Batman'da 72, Mardin'de 51, Diyarbakır'da 11 kişi) gerilemiştir. Türkiye Ezidilerinin büyük bir kısmı bugün Almanya'da yaşamaktadır, Avrupa Parlamentosu üyesi Feleknas Uca ve Sol Parti üyesi Ali Atalan bunlardandır.

== Yezidilik dîni ==

"Ezidi" kelimesinin bu dinin tanrısı olan Azda kelimesinden türetildiği iddia edilmektedir. Kürt dilinde "Tanrı" ismini karşılayan iki kelime mevcuttur: Bunlar "Ezda" ve "Xweda"'dır. Ezda beni yaratan, veren ve var eden anlamlarına gelmektedir. Xweda ise kendiliğinden var olan anlamına gelmektedir.

Yezidiliğin önceki ilahî dinlerde anlatılan Düşmüş Melek'in yaratıcının buyruğuna rağmen insan karşısında eğilmeyip saygı göstermemesi, onun aslında ne kadar asil olduğunun tüm Evren'e ispâtıdır ve yaratıcı tarafından sınanmıştır. İşte bu sınavı başarı ile verip tüm insanlığın ve dünya işlerinin başına geçme hakkını kazanmış diye düşünülür.

Ancak burada Düşmüş Melek'in sahip olduğu özellikler, diğer dinlerden farklıdır. Ezidilikte tanrı, Dünya'nın sadece yaratıcısıdır, sürdürücüsü değildir. Tanrısal iradenin vücut bulması için Düşmüş Melek, bir nevi aracılık rolü üstlenmiştir. Düşmüş Melek, Melek Tavus olarak adlandırılır ve bir tavus kuşu ile simgelenir. Gururlu bir melek olduğundan tanrıya isyan etmiş, ceza olarak 40.000 sene orada yanmış, sonunda döktüğü göz yaşları bu ateşi söndürmüştür. Artık tanrıyla barışıktır. Düşmüş Melek, yemek pişiren ve yangın çıkaran ateş gibi, Dünya gibi hem iyi, hem de kötüdür. Ezidiler için Melek Taus, en güçlü melek ve aynı zamanda affedilmiş Şeytan'dır. Bu ismi ağzına almak, mukaddes olduğundan yasaktır. Tanrı, özünde iyilikle dolu olduğundan ibadet edip onun gönlünü kazanmak gerekmez. Aksine ibadetin ona değil, içi kötülüklerle dolu olana, Tavus'a yapılması ile kötülüğün en büyük kaynağından korunulur. Bu anlamda iyilik ve kötülüğün kaynağı aslında Melek Tavus'tur. Âhiret inancı gibi sonradan hesap verilecek bir yerin varlığı söz konusu değildir. İnsanın inanışına ve yaşayışına göre Dünya Cennet'e de, Cehennem'e de dönüşebilir. Melek Tavus, bütün bu işlerin denetleyicisi ve tanrının bu Dünya'daki gölgesidir.

Ayrıca Ezidilikteki Melek Tavus inancı, eski Zerdüştlük ve Mitraizm'den etkilenmiştir. Günümüzde Ezidiler oldukça kapalı ve geleneklerine bağlı olarak kültürlerini devam ettirmektedirler. Kuşlara ve yılanlara olan hürmetin 6000 sene öncesine dayanan kuşa tapan inançlardan gelmiş olması muhtemeldir.

=== Yezidilere göre yaradılış ===

Başlangıçta Tanrı Azda, kendi ateşinden Melek Tavus'u yaratır ve ona Evren'i ve insanı yaratma görevini verir. Bununla birlikte yaradılış işinde Tavus'a yardımcı olacak altı melek daha yaratır. Bunun üzerine Melek Tavus, Azda'nın verdiği buyruk doğrultusunda ve yine Azda'dan aldığı bir toz ile Erkek ile Kadın'ı ve Evren'i, ayriyeten ayak işlerini görmesi için dört cin yaratır.

Daha sonra Melek Tavus, yarattığı bu iki insanı takdim etmek üzere Azda'nın yanına gider ve Azda, Melek Tavus'a "Bundan sonra bu iki insana tâbî olacaksın" der. Bunun üzerine Melek Tavus, "Bu iki insanı yaratan, yoktan vareden benim. Niçin onlara tâbî olayım? Ben sadece beni yaratan sana tâbî olur, sana ibadet ederim" der.

Bu ilk iki insandan toplam 80 çocuk Dünya'ya gelir. Daha sonra bu ilk iki insan, ideal insan konusunda anlaşmazlığa düşerek kavgaya tutuşurlar ve sınavdan geçirilmelerine karar verilir. Her ikisi de ruhlarını, düşüncelerini bir küpe doldururlar ve ağzını kapatırlar. 40 gün sonra Erkek olanın küpünden Şahid bin Car adında güzel bir genç çıkar. Kadınınkinden ise akrepler, çıyanlar, sürüngenler.

Adam, Şahid bin Car'ı o kadar sever ki diğer 80 çocuğuyla artık ilgilenmez olur. Bu da kadın ve 80 çocuğu arasında kıskançlık ve nefrete neden olur. Karar verirler, Şahid bin Car öldürülecektir. Kadın, bir parola belirler ve suikastın yapılacağını bu parolayla bildireceğini söyler. Ancak her şeyi bilen ve duyan Melek Tavus'u hesaba katmamıştır. Melek Tavus, yarattığı dört cine emir verir ve cinler gece olunca bu 80 çocuğun ağızlarına üflerler. Uyandıklarında 80'i de farklı dil konuşmaktadırlar. Bu sebeple annelerinin söylediği parolayı da anlayamazlar. Şahid bin Car, böylelikle Melek Tavus'un sayesinde kurtulur.

Daha sonra Şahid bin Car'a dişi bir melek gönderilir ve bundan olan çocuklar, Yezidilerin atalarını oluşturur. Diğer 80 çocuktan Dünya'ya gelenlerse diğer insanları oluştururlar.

=== Yezidilikteki inançlar ===
Yezidiler kendilerine "Azday Halkı" adını verirler. İnançları arasında şu esaslar vardır:

Dünya sonsuzdur, Dünya'yı yaratan tanrı onu asla yıkmaz.
Tabiatın korunması ve tabiata saygı esastır.
Günde üç defa Güneş'e dönerek ibadet edilir.
Çarşamba gününü, Melek Tavus ve ilk iki insanın yaratıldığı gün olup Şahid bin Car'ın meydana geldiği gün olduğundan dinlenme günüdür.
Ancak Şahid bin Car'ın soyundan gelenler Yezidilerdir. Sonradan yezidi olmak mümkün değildir.
Şeytan'ın adını telaffuz etmek, onun adını hatırlatan Kitan, mel'un, na'l, Şar, Şat gibi kelimeleri anmak, bu isim mukaddes olduğundan haramdır.
Mukaddes ağaçlara tapılır.
Kadınların saçlarını kesmesine müsade yoktur.
Nisan ayında evlenilmez.
Bal kabağı, ceylan eti ve marul yenmez.
Çok mukaddes bir renk olduğundan lacivert renkli elbiseler giyilmez.
Şeyhler, pîrler ve müritlerden oluşan üç kastlı hierarşileri olup ancak kast dahilinde evlenilebilir.
Şeyhlere para verilir.
Üst kasta mensup olanlar, çok eşli evlenebilir.
Başka din mensubuyla evlenen "afaroz" edilir, hattâ öldürülür.
Heft Sirr adı verilen "Yedi Sır" Şeyh Şems ed-Dîn, Şeyh Fahr ed-Dîn, Şeyh Sacâdîn, Şeyh Nâsir ed-Dîn, Şeyh Hesen, Şeyh Adî ve Melek Taus'tan ibarettir.
Reenkarnasyon vardır.
Mitraizm'de olduğu gibi boğa kurban edilir.
Vaftiz yapılır.

=== Ezidilerin kutsal kitapları ===
Vikikaynak|Ezidi metinleri

Ezidilerin iki kutsal kitabı olduğu söylenir:

1. Meshaf Reş:
::15. yüzyılda yazıldığı ortaya atılmış olan ve Ezidilerin mitolojisini anlatan bir eser. Ayrıca kitabın sonunda Ezidilerin yapmalarının yasak olduğu şeyler bildirilir.
2. Kitab el Celve:
::Daha geniş bir zaman diliminde Ezidileri bilgilendiren yazılmış bir kitaptır. Bu kitabın içide bu kitabın sadece Ezidiler tarafından okunması gerektiği ve yabancıların eline geçmemesi söylenir. Beş bölümden oluşur.
Birinci Bölüm: Melek Tavus'un ezelî oluşu ve sıfatları. Diğer dinlerin artık hükümsüz oluşu ve kitaplarının geçerlililiğini kaybetmiş olduğu.
İkinci Bölüm: Ödül ve ceza, reenkarnasyon.
Üçüncü Bölüm: Herşeyin Melek Tavus'un denetiminde olduğunu anlatan bölüm.
Dördüncü Bölüm: Mevsimler, yasalar ile ilgili bilgiler ve yabancı inançlara kapılmamak gerektiğine dair uyarılar.
Beşinci Bölüm: Kendisini simgeleyen kavramlara saygılı olmayı buyuran bölüm.

Bugün çağdaş dil bilimcileri, bu eserlerin aslında Yezidilerin kutsal kitabı olmadığını kabul ederler; yukarıda geçen iki eserin de eski çağlara dayanmadığı kanıtlanmıştır. Bunun en büyük sebebi Yezidiliğin büyük ölçüde sözlü bir edebî geleneğe dayanmasıdır. Bu sebeple büyük İbrahimî dinlerdeki gibi bir yazılı kutsal metin mevcut değildir. Bununla birlikte son zamanlarda Yezidiler, ritüellerde kullandıkları şarkılar gibi çeşitli dinî sözlü edebiyatı yazılı forma geçirmeye ve basmaya başlamışlardır.

== 12. yüzyılda Yezidilik==
Yezidi dîni, İslâm Peygamberi'in emriyle babası ''"El-Hakem ibn-i Ebî el-ʿAs"'' ile birlikte Mekke'nin güneyindeki Taif kentine sürülen dördüncü Emevî Hâlifesi I. Mervan ile aynı soydan gelen Şeyh Adî bin Musafir tarafından 12. yüzyılda Zerdüştlük ve yerel Mezopotamya inançları ile İslâm Sûfîliğinin kaynaştırılması neticesinde oluşturulan bir dinî inanç sistemidir. Bu inançta Yezid bin Muâviye - ''"Sultân Êzi" (Yerin Nûru ve İnsanlığın Sevinci),'' Adî bin Musafir ''"mürşid"'' kabul edilir ve soyu, Emevî Hâlifesi I. Mervan ile birleşmektedir.

Arap kökenli Şeyh Adî tarafından kurumlaştırılan bu dinde inananların çoğunluğu Kürtçe konuşmakta olup ağırlıklı olarak Irak'ın Musul kentinde yaşamaktadırlar. Bununla birlikte, anadili Arapça olan Yezidiler de vardırcite Bâzı araştırmacılara göre yezidiler, Kürtler tarafından asimile edilmiş Asurilerdir Tarih öncesi dönemlerden beri Asurlularda kuş şeklinde simgeleştirdikleri ve kutsal kabul ettikleri bir Şeytan'a tapmaktadırlar.

Şeyh Adî Suriye'den Laliş'e taşındığında orada Şeyh Şems ed-Dîn, Şeyh Fahr ed-Dîn, Şeyh Sacâdîn ve Şeyh Nâsir ed-Dîn isimli dört aziz kişiyle tanışmış. Bu kişiler Ēzdîna Mîr adlı bir adamın oğulları olup bu gruba daha sonra Yezidiler tarafından ''al-Hassan al-Basrî'' olarak anılan Şeyh Hesen de katılmış. Bu beş kişi, Şeyh Adî ve Melek Taus ile birlikte Yezidilerin Heft Sirr dedikleri "Yedi Sır"'ını oluşturur.

Kaynak:Vikipedi

Diğer